Instituti Italian i Kulturës ka kënaqësinë të mbështesë konferencën “ichele da Valona – Protagonis i Rilindjes Adriatike mes Shqipërisë dhe Italisë”, me pjesëmarrjen e:
Dora Catalano, historiane arti, Mbikëqyrëse e Arteve të Bukura të Molises;
Veruska Picchiarelli, historiane arti, Muzeumet Kombëtare të Perugias – Drejtoria Rajonale e Muzeve Kombëtare të Umbrias;
Alessandro Delpriori, historian arti, Universiteti i Camerinos.
25 qershor 2026, ora 10:00 paradite
Qendra “Sotir Kolea”, Biblioteka Kombëtare Tiranë
Midis fundit të shekullit XV dhe agimit të shekullit XVI, dy brigjet e Adriatikut u bënë vatër e një shkëmbimi të vrullshëm kulturor, tregtar dhe artistik. Në këtë mjedis plot gjallëri merr jetë figura e Michele Greco nga Vlora – një artist i lindur në Vlorë dhe i aktivizuar midis Abrucos dhe Molizes, i cili sot vlerësohet si një nga protagonistët e së ashtuquajturës Rilindja Adriatike.
Për të dihet relativisht pak: dëshmitë më të vyera vijnë nga vetë nënshkrimet që ai la mbi disa nga veprat e tij në Itali, ku e përcaktonte veten si “Michaelis Greci de Lavelona” (Michele Greco nga Vlora). Rrugëtimi i tij jetësor gërshetohet me kapitullin e madh të dëbimeve dhe migrimeve ballkanike drejt gadishullit italian, pas përhapjes së Perandorisë Osmane.
Një artist midis Lindjes dhe Perëndimit
I brumosur me traditën e lashtë bizantine, Michele Greco zhvilloi një stil unik dhe origjinal. Ai bëri bashkë dritën e artit pas-bizantin me frymëmarrjen e re të Rilindjes Italiane. Në pikturat e tij bashkëjetojnë mistika e thellë lindore, eleganca venedikase dhe ndikimet e mjeshtrave të mëdhenj si Carlo Crivelli dhe Pietro Alamanno.
Këto piktura janë dëshmitare të gjalla të një rrugëtimi idesh, artistësh dhe modelesh figurative që lundronin lirshëm midis dy brigjeve. Ato mbeten një shembull i rrallë i dialogut kulturor mes Shqipërisë dhe Italisë në agimin e epokës moderne.
Veprat e Ruajtura në Itali
Gjurmët më të rëndësishme të artit të tij sot ruhen kryesisht në komunat e Guljonezit dhe Vastos, midis Molizes dhe Abrucos. Ndër to shkëlqejnë:
- Triptiku i Madonës me Fëmijën mes Shën Gjon Pagëzorit dhe Shën Adamit (1505)
- Madona e Shën Mërisë së Hirshme (Madonna delle Grazie)
- Madona mes Shën Pjetrit dhe Shën Palit (1508)
Këto piktura shpërfaqin një liri të jashtëzakonshme shprehëse dhe një shkrirje tejet të rafinuar midis ikonografisë lindore dhe gjuhës rilindase të Perëndimit.
Një Urë Kulturore mes Shqipërisë dhe Italisë
Studimet më të fundit i kanë rikthyer artistit Michele Greco vendin që meriton: atë të një figure simbol të lidhjeve historike midis dy anëve të Adriatikut. Një ekspozitë madhore dhe katalogu i saj me titull “Rilindja Vallëzuese. Michele Greco nga Vlora dhe artistët e Adriatikut midis Abrucos dhe Molizes”, ndihmuan në rizbulimin e këtij kapitulli pak të njohur të historisë së artit mesdhetar.
Sot, vepra e tij është një dëshmi e çmuar e takimit midis kulturave të ndryshme. Ai ishte një artist shqiptar i cili, përmes fuqisë së penelit, ndihmoi në ndërtimin e një hapësire kulturore të përbashkët mes Lindjes dhe Perëndimit – ku Adriatiku vjen jo si një kufi ndarës, por si një teatër shkëmbimi dhe dialogu.
Në këtë kuptim, Michele Greco nga Vlora mund të konsiderohet si një nga ambasadorët e parë kulturorë midis Shqipërisë dhe Italisë; interpretues i një vizioni artistik i aftë për të shkrirë tradita të ndryshme në një gjuhë universale: atë të artit.